Soneto Alang sa Lumad nga Suhito

Bitaw, matugka'g matag-tiki ang magtan-aw. Sayod ko
Nga makalilisang gyod ang pagka-opaw sa kabukiran
Sa Sugbo. Apan di gyod mi mangawot sa among ulo
Bahala na tuod og di mi makatag-iya anang kalasangan
Sa Madagascar ug Amazon. Bisan pa, ako mopahibalo
Nga binatonan sa bangaw ang among dila. Mabulokon.
Pananglitan, ang katingalahang tiki nga tago-lilong,
Motuo ka’g sa dili, hagbay ra diay nailhan ug naangkon
Sa mga mangtas mangayam og mga yamogong pulong .
Banghitaw! Mao kuno ni lumad nga hubad sa chameleon
(Sigon pa sa www.binisaya.com). Ay, magbabalak!
Ambot la'g mopilit ba kaha ning mananapa sa pahak
Sa atong kaliwat. Samot na ron nga labihan kasinaw
Ang linitokang' gipanitan sa tila-lingla sa langyaw.

Kawhat sa Kahinam: Nagkayuring nga Yamyam sa Nag-ugom og Uling

Pananglitan, si Prometheus
Mao’y santos sa mga kawatan.
Kon mao, maghupot ko’g usa ka pungpong
Nga kandila ug mangiyupo nga dili unta maposasan
ang mga pak-an: mga bantogang balhiboon og kamot
Sa Pasil, Ermita, Villagonzalo, Lorega, Hipodromo.
Kay ang kidlap sa ilang pulso—makakawhat bisan
Sa tipasi sa mga aligato— lagmit mao ra’y
Makasakmit sa langgam nga nagkalayo
Sa matag huyop sa panghupaw sa kahinam
Ug taghoy sa kamingaw. O, Siloy!
Silaw kaayo ang anino sa iyang paglupad ug
Pagtugpa sa kawayanan taliwala sa lapad nga
Wanang sulod sa alimpatakan—tin-aw,
Wala’y kalainan sa alisngaw sa Antartika, bulok-puti
Ang pagkahanaw: buwa sa kalimotaw nga hagbay rang
Gatutok sa pulang letra sa kalendaryo—petsa onse
Sa Septembre—nga lagmit mao’y adlawng natawhan
Sa tanang mga kirawan nga naglabni bisan sa kalag
Sa kabukiran nga nangaugdaw, tin-aw ang aso
Ug wala’y kalainan sa mga abo nga nanugdon
Sa mga dahon sa kakahoyan alirong
Sa Auschwitz-Birkenau, Hiroshima, Nagasaki…
Way utlanan ang tungol, padayon ang kahangol.
Sus, kon ang siloy magpabiling dili madakpan
Sa akong mata—O, Prometheus!—
Simbako gyod kon pasagdan niya nga masubli nako
Ang gidangatan sa mangtas mokilaw nga T-Rex.
Magbukal unta kanunay akong laway, magpanilap
Sa panghinaot uyamot nga makatilaw
Puhon og barbekyung Phoenix.

Tulo ka Haiku: Tulo-Laway nga Talan-awon

“Three Japanese men and their female companion were arrested for allegedly filming a sex video in Lapu-Lapu City’s uninhabited islet of Sulpa... a few meters from the Olango Island bird sanctuary, popular among tourists in search of a pristine beach.” —Sun.Star Cebu

Pako nasaghid
Sa lapok. Ay, naniid
Ang udtong tutok!

Gituhik-tuhik
Ang bangag sa kinhason
Nga balhiboon.

Hangin naghangos.
Nahabilin sa balas--
panit sa halas.

Pantun: Paghandom sa Katapusang Adlaw nga Gikauban si Pantaleon Auman

Nagpanon ang kaubanang magbabalak
Sa tungason nga utlanan sa kahilom.
Uwat ilawom sa among dunggan: duslak
Sa iyang tingog lagpas sa kilum-kilom.

Sa tungason nga utlanan sa kahilom
Nag-awas-awas ang among baso-- tuba
Sa iyang tingog lagpas sa kilum-kilom.
Gasakdap namo: itom nga kabakaba.

Nag-awas-awas sa among baso-- tuba
Sa natawhan niyang bukid sa Agsungot.
Gasakdap namo: itom nga kabakaba
Sa among pagdumdom, naglibot-libot.

Sa natawhan niyang bukid sa Agsungot
Subayon sa bakilid ang sam-ang. Hangak
Ang among pagdumdom, naglibot-libot.
Nagpanon ang kaubanang magbabalak.

Ars Poetica sa mga Piniriso

"The 1,500 Cebu prison inmates who danced their way to global fame when their music video Thriller popped up on YouTube have conquered the print medium as well. They have made it to the pages of Time -- on the international magazine’s list of the most watchable Internet videos for 2007.” – Philippine Daily Inquirer, 12/21/2007

Bahin sa mga bagis nga wa’y puangod sa ilang kalapasan, paminaw. Sultihan tika sa tinuod. Sama nila—mga mangingilad, mga manglulugos—gikumkom pod nako ang balaod batok sa pagkatulog. Angkonon nako nga dili na maihap ang akong gipatay. O, mga gutling, mga gutlo, mga takna! Bugti ning tanan, ania, andam ko sa kaugalingon nakong reclusion perpetua. Way sukod sa bawos.

Tan-awa, gadugo akong kamot bisan dili ako mao’y gibartolina nga nangamras ug nanumbag sa bungbong. Naputol ang iyang ugat. Apan ako ra’y nakadunggog sa taguktok sa semento sa pagpakong niya sa iyang ulo samtang gabanda-banda ang iyang singgit: Haikughazalvillanelle! Tankapantunsonnet!

Buanga ka! Tingali mao ni imong idul-it sa akong dunggan kon imo pa kong nasakpan-- nagwitik-ihap sa akong mga tudlo takdo sa pinitik sa mga pulong, nagsukod sa mga rehas sa akong pagkatanggong.

Apan sultihan tika, ingon ini pod ang pamaagi sa mga idlas. Kulba-hinam. Tan-awa ra god si Michael Jackson ug ang kauban niyang mga zombie, nangikyas gikan sa ilang lubnganan. Paminawa ug sud-onga ang ilang mga lihok, untop ug dungan sa way kagar nga tukar. Ang tagubtob sa ilang mga tunob. Ang kumpas sa ilang mga kamot. Batok sa kamatayon, ayaw kahadlok pagsayaw. Bayle tibuok kalibotan!

Bahin sa paglingkawas, sultihan tika kinsa’y matuod nga mangtas. Pagmatngon, tan-awa ang akong mga kuko. Pinutlan aron limpyo sa paggunit nimo. Dagan, dakpa ko.

Ghazal Bugti sa Nagbaga nga Gasa ni Nostalgia

Iya kong gihuyopan, ug nag-aso ang akong dughan.
Ang santilmo sa dagat nikuyanap sa akong dughan.

Batok sa kangitngit nga nag-apong sa akong alimpatakan
Ang iyang mga halok nagduslit og dan-ag sa dughan.

Gataban ming duha lingkawas sa isig usa namo ka isla
Diin gakamang ang lumot padulong sa dughan.

Uyon sa waldas sa iyang lawas ang lawig sa balsa
Sa akong pagtinghaya. Nagbawod ang iyang dughan.

Nagdungan mi’g abot sa tumoy sa among ginhawa
Sumpay sa lilo nga naglikos sa duha namo ka dughan.

Ania, ikaduhang panit na nako ang iyang hilanat
Batok sa kabugnaw nga daw bagakay sa dughan.

Katin-aw sa akong dunggan! Iya kong gihunghongan:
Nakaplagan na nako ang Atlantis ilawom sa dughan.

Ikaduhang Ilong

kon makaangkon ka ini
mahimong pikatan bisan kadtong gitugahan
og ikatulong mata

sayon ug masakpan ra dayon
kinsay angayan likayan
bisan pag naligo siya og bendita
bisan pag gipaningot siya og duga sa rosas

way makalingkawas
sa imong pagsuhid sa kamatuoran bisan kini
walay kalainan sa usa ka kasilyas
sulod sa ihawan

dili kuyaw
ang paghigugma ug dali ra ang pagluhod
bisan magbuy-od pa ug buot simbahon
ang babayeng tuwayon

dali ra pod ka makaalinggat
ug takos mohangop sa katahuman bisag kini
hilom ug danlog kaayo
sama sa surambaw
nga takulahaw lang moipsot
bisan taliwa pa sa tapok kay hadlok
masakpang nakautot

Bingwit a la Villanelle: Taghoy nga Nagpanilap Tubag sa Tinutokan sa mga Isda ni Kimsoy Yap

Ayaw katingala. Wala ka gitiaw
Sa gihuptan niyang’ lawod lagpas
Sa pasol sa iyang pagtukaw.

Dili ang iyang brutsa, bisan pa’g daw
Duna’y bertod nga paon, mao’y mangtas.
Ayaw katingala. Wala ka gitiaw.

Dili ang mga bulok-bangaw, naglutaw
Sa kahayag, ang way puas nagpataas
Sa pasol sa iyang pagtukaw

Ug nagpalawom sa iyang kauhaw
Sa pagkaplag sa gitinguhang idlas.
Ayaw katingala. Wala ka gitiaw

Sa mga isdang bulawan ug nagsinaw
Sa kapula nga wala gyod makaikyas
Sa pasol sa iyang pagtukaw.

Saksi karon kining mga isdaa: Ikaw,
Ang imong kalimutaw ang natukas.
Ayaw katingala. Wala ka gitiaw
Sa pasol sa iyang pagtukaw.

Tanka(lisang)

Kabahin ni Nang Rosa, Ianfu* kaniadto

Kilumkilom na.
Gipangkaykay gihapon
Sa mga sunoy--
Abo sa mga dahon.
Nanuhik ang huyohoy.

Kabahin ni Day Daisy, Japayuki na karon

Kaadlawon na.
Gikamangan sa yamog
ang kabulakan
lakip ang bitin—tinta
nga gikulit sa panit.

___________________________
* Ianfu -- Hinapon sa comfort woman

Tanka(talagman)

(alang sa mga naalaot sa gidangatan sa mv Princess of the Star ug sa tanang gikudlitan ang palad og marka-bahala)

Kanang kanaway
nga nisakdap sa kilay
sa dagat, wala
kaha na nagpangita
sa nabutang bathala?

+

Ug ang katuskig
sa mga lusay diha
sa baybay, dapig
diay sa gitug-an sa
hangin: Shikatanagai...*


____________________________________________
* “Shikatanagai," or "It can't be helped"--the Japanese response to every setback., from terrorists to burning houses to long hours, crowded trains, and sudden deaths--sounds fatalistic and too ready to surrender power to the heavens.” – Pico Iyer, The Global Soul

Hoy, Mga Ignoy!

“American students are learning about Cebuano culture and way of life… Thanks to Cebuana teacher Lourdes Gana-Gonzalez, students now know that there is McDonald’s in the Philippines, and yes, Filipinos have mobile phones.” – Sun.Star Cebu, 30 June 2008

Sanavabitz, gimme a vreyk! Dats wat hepin to
olob yo por olwiyz, ya nowh, pliy-eng yer vijew,
stapz layk dat, zketbowrding en zerfing the net.
To hell widda werld, ze? Wat ya ze ez wat ya get…
(Sus, didto pa mos’ amo, mga inday ug ondong,
Kaigit gyod mo! Pastilan, Makdo ra’y inyong
Pambato? Labaw pa amo ana, uy. Bisan asa ka
Punta, hastang panug-ab taman sa ginhawa.
Bahala na'g ma-Hepa. Aber, kaila mo’g Sutukil?
Naa mo’y balbakwahan sama didto sa Pasil?
Naa mo’y linarang pakapinan og kinuposan?
Naa mo’y batsoyan? Nya, naa mo’y Larsian?
Katilaw mo’g ngohiong duol sa San Carlos,
Lansiao ug tinuwang bakasi didto sa Ramos,
Ug siomai sa Labangon? Naa mo’y pungko-
Pungko diin inig human lami pod itabako?
Ay, sus, di na lang ta magstorya bahi’g inasal
Nga gipaksa’g mansanas samtang gahalhal.
Bitaw, tinuod daghang patay-gutom sa amoa.
Apan kon kaidlas atong hisgotan, hala ka,
Layo ra mo sa kumingking sa mga idlas kaayo
molabni’g mga selpon, mokaon bisa’g kayo.)
Kamon, yo reliy tink da werld ez yor oyzter?
Ipso, yo shod be etin alayb bay yor titcher!

Nangagda si Nostalgia

gikablit ko sa iyang sitsit ug nangatol
ang akong bagulbagol

mahimo bang manghinguto ko niya
diha sa hagdanan padulong sa buwan
matag tingtakdol

igo ra kong niyango pinaagi
sa pagtilap sa iyang mga kuyamad
sa akong palad

gisupsop niya ang dugo sa akong dila
gabuwabuwa akong baba

Natakdan Ko sa Nuka ni Nostalgia

Gikawot niya iyang bugan
dayon iyang giyak-an ang akong nawong.
“Tan-awon ta,” matod niya samtang gapiyong
ug gaagulo, “kon makalimot ba ka nako.”

Sukad niadto, kanunay na katlan akong
dila sa kahidlaw. Daw dugos ang tabisay
sa akong laway, milapaw sa kurikong

sa akong kasingkasing, nagpabugnaw
sa lab-as nga uwat. Ug bisan sa among gilay-on,
gipaksit gihapon sa iyang mga kuko ang kugan
ilawom sa akong agtang.

Dili Ko Inutil Kon Makatukod Ko'g Motel

(harana alang ni Miss America nga nagdamgo og world peace ug sa tanang dumuduong nga natanggong taliwala sa katahom ug urom)









dinhi diin daghan
ang nagpangiyod ug naghangos
nga motinghaya ug motidlom
sa bawod sa biga

sa gatas ug dugos

dili na kinahanglang
magtukod ko og simbahan
hangtod manglugmaw
sa akong mata ang bindita

sa gatas ug dugos

diin usa ka lawod ang higayon
sa pag-agas sa tam-is nga singot
gikan sa kilay ug ang katin-aw
sa dugo bawos

sa gatas ug dugos

dili na kinahanglan
ang mga anghel kon mag-abot
sa akong motel ug di mag-ibot
ang turista ug ang terorista

Tinubdan

Bantang ang atabay
atbang sa bintana sa lawak
ni inday nga bag-o lang namukol
ug karon nahumol sa kabugnaw
nga nibanaw sa banig dihang
nilakra ang kainit ug kapula
sa iyang kahimatngon.

Mibangon, nagkaang
iyang lakang ngadto
sa tamboanan aron tawgon
iyang tatay nga hagbay rang
nabiyudo ug karon nagsangkiig
sa pagkawos og tubig.

Ang iyang singot sumpay sa pisi
naglugyaw sa timba nga di tidlom
kon di ikalit og kaw-it sa panit
sa katin-aw ug dayon ibusdak
ngadto sa pusod sa tubod,

ug hapit nalublob
iyang ubol-ubol dihang siya
nakalitan sa buak nga tingog
sa iyang bugtong anak nga
sa iyang paminaw mao pa’y
pagkatugkad ug pagkat-on
unsaon paghilak.