6/26/2006

Kuan: Tulo Ka Haiku

(Illustration: JOSUA CABRERA)

Pagkatumpag sa Kamingaw


Natun-as na ang adlaw.
Apan kanus-a
matumpag ang kamingaw?








Nangahagbong nga Bitoon

Iphon ta: mga bitoon
nga nangahagbong.
Asa man ta padulong?










Sa Palibot sa Hardin

Hanging itom, sa atong
hardin naglibot.
Kanus-a ta mag-ibot?


15 comments:

Allfried Hitchcook said...

haiku#1:
nindot unta apan morag mag dili appropriate ang pulong nga "natun-as". kahibaw ko sa buot ipaibot ni josua dinhi, pero dili lang gyud motakdo ang "natun-as" ug ang "adlaw". matun-as ba gud ang adlaw?


haiku#2:
kusgan ni. way sangit.


haiku#3:
problemado kos "hanging itom". medyo komplekado ra ni nga konsepto. ang beauty sa haiku kay yano ra ang imong mga pulong -- di magtagu-tago sa buot isulti, apan anha ka patya sa implication. it's not the meaning, but in the effect.

Michael U. Obenieta said...

Hi, Allfried:

Salamat sa hukngay. "Natun-as" is not taken as a literal construct. I intend the word to suggest night--- the collapse of light-- as a wreckage or remains of the day.

"Hanging itom" is an idiom for the ill wind that surrounds and threatens to sweep away our human yearnings for sweetness and light.

As far as implications are concerned, it's like water: it seeks its own level.And effects are either immediate or indefinite. Either way, the text is open-ended.

In the end, meaning is a maze. You either find your way out or in.

Ayu-ayo. Nalipay ko nga gitagaan nimo'g higayon kining akong haiku.

kendi said...

pagkatumpag sa kamingaw. igo ko. pastilan.

Allfried Hitchcook said...

mea culpa, myke, sa akong kadanghag naalaan man nuon nako og kang josua ning mga balak. (ang illustration diay maoy kang josua.)

ok. sa pulong nga "natun-as": ambot lang pero there is a better way of saying it. "natapus na ang adlaw" pero di sad tingali nga "natun-as na ang adlaw". but of course, di sad ka ganahan nga mogamit sa "natapus" kay ganahan man ka nga i-parallel ni sa pulong nga natumpag, di ba? apocalypse na man nang moingon kang "natun-as na ang adlaw". stephen dobyns lang gihapon ko: best words, best order. pwede man ko makagamit og maski unsang pulong and i can justify it. pero trabaho sa usa ka poet ang mangita sa saktong pulong nga mohan-ay sa iyang buot ipasabot.

"hanging itom" -- ha! -- english ra kaayo ni nga idiomatic expression. kung kining balaka gisuwat pa sa english, madawat nako ni, pero kay binisaya man, medyo artificial kaayo ang dating sa ako. tagayan nakog usa ka pitsil nga elixir ang tiguwang nga moingon nga nakagamit o nakadungog na ba siya sa pulong nga "hanging itom".

i completely agree that meaning is a maze. apan ang magbabalak mismo ang kinahanglang unang molingkawas sa mino ug minotaur, una pa ang reader.

Michael U. Obenieta said...

Hi, allfried:

Ang akong masulti mao ra nga ang balak usahay duna'y lahi nga kinabuhi gawas sa magsusulat ug sa magbabasa. Nagtuo pud ko nga ang balak mao ang minotaur: naa ra nato kon kita molikay ug makigharong niini.

I beg to disagree that "hanging itom" is an English idiom. Bisdak kaayo ni nga panultion. Gigamit kini kasagaran isip panunglo, pananglitan, "Maayo ta'g hapakon ka's hanging itom!"

Dili pud ko mouyon nga duna'y "hierarchy of idioms" diin ang gipadayag mahimong tukma sa usa ka pinulongan ug dili sa lain. Ang balak mao'y mangita sa iyang kaugalingong "idiom," bisan pa'g tingog sa usa ka Martian ang iyang palanogon. Nalipay ko nga nadugtong nimo ang koneksyon sa "natun-as" ug "nalumpag." Duna ni kalabutan sa imahen nga mga habog nga "buildings" sa "illustration" ni Josua nga nagtanggong sa kahayag sa adlaw ug nag-anino sa kainit sa kagawasan sa pagkatunhay sa pagminahalay.

Ug bahin pud sa magkalahi sa panan-aw sa magbabalak ug magbabasa, ang balak di manginlabot kon nagkauyon ba sila ug wala. Ang mnahinungdanon nga siya gitagaan og pagtagad sa pagsulat ug pagbasa niini.

Sa akong bahin, igo na kanako nga wala ka mahimutang sa haiku nga imong gituki. Kay mao pud kana'y buot nakong dangatan, sa pagkatinuod lang, pahiuyon sa mensahe sa maong haiku.

Alang kanako, nahuman na ang maong balak. Ug nagpangamay pa ang daghan pang mga tanghaga nga akong harongonon.

Ayu-ayo! :) Salamat sa pagtagad sa haiku.

aCey said...

maayong udto, sir myke! ganahan kaayo ko sa ikaduhang haiku. nindot sab kaayo ang mga sketch... salamat sa imbitasyon sa kahayag, nga imong gi-post sa among blog. ayo-ayo. ^_^

ronski002 said...

haiku#1

ang pulong "natun-as" ingon tang bug-at o halawom ra kaayong tulugkarong pulong. Haiy maayo simple lang pulong maoy gamiton gawas niini ug labing haom?

ronski002 said...
This comment has been removed by a blog administrator.
Michael U. Obenieta said...

Hi, Ron:

Ang pulong mahimong mabaw o lawom depende pud sa kamabaw o kalawom sa salabutan o kahimatngon sa magbabasa?

Ha'y maayo og ikaw na la'y mosuwat sa labing simple ug labing haom para masuwayan pud nimo ang misteryo sa pamalak? :)

Michael U. Obenieta said...

Hi, Ron:

Ang pulong mahimong mabaw o lawom depende pud sa kamabaw o kalawom sa salabutan o kahimatngon sa magbabasa?

Ha'y maayo og ikaw na la'y mosuwat sa labing simple ug labing haom para masuwayan pud nimo ang misteryo sa pamalak? :)

kendi said...

what are the rules in making haiku gani?

naa may guy secret admirer akong manghud, nagpadala ug flowers ug nagsulat ug haiku... ganahan ko makahibalo kung sakto ba ang iyang gisuwat according sa format sa haiku...

Michael U. Obenieta said...

Hi. Kendi:

Technically, a haiku is a condensed meditation on nature with three lines composed of 17 syllables. First line has 5 syllabes, the 2nd line has 7, and the 3rd line has 5 syllables

Allfried Hitchcook said...

sa ato pa, kining imong gipangsulat, myke, kay dili diay haiku -- kay 5-7-5 man kaha ang form? bali man lagi ang imoha kay 7-5-7 man nuon:

ang haiku #1:
first line - 7
second line - 5
third line - 7

ang haiku #2:
first line - 8
second line - 5
third line - 7


ang haiku #3:
first line - 7
second line - 5
third line - 7

Michael U. Obenieta said...

Hi, Allfried:

These Bisdak haikus are variations and approximations on the 5-7-5 format of Japanese haiku. Cebuano being polysyllabic, unlike Japanese words, it would be hara-kiri to hew the Bisdak sensibility along the Nippon way of the haiku. Besides, I don't want the "strict" form to be repressive of the content. What I aspired was not the copying of the form per se, but the approximation of the haiku tone. Because the creative act is supposed to liberating, I consider the idea of pushing the borders of form as a function of imagination, too. Ana lang! :)

kendi said...

ahhh...okies. mao diay.

i still have to look for the haiku from her secret admirer. she's keeping it somewhere else. thanks!